Złamane narzędzie w kanale zęba

Złamanie i pozostawienie narzędzia w korzeniu zęba podczas leczenia kanałowego to rzadkie, ale znane powikłanie w endodoncji. Nie jest to sytuacja, w której ząb trzeba natychmiast usunąć. Najważniejsza jest szybka konsultacja u doświadczonego endodonty.

Kiedy mówię pacjentowi, że na zdjęciu rtg w kanale zęba widzę fragment pozostawionego narzędzia stomatologicznego, zwykle wzbudza to jego zaskoczenie, a nierzadko również złość na lekarza, który mógł do tej sytuacji doprowadzić. Spokojnie, złamanie narzędzia w korzeniu zęba podczas leczenia kanałowego to spotykane powikłanie w endodoncji i nie musi świadczyć o braku umiejętności operatora. Każdy lekarz powinien natomiast niezwłocznie poinformować pacjenta o takiej sytuacji, jak tylko zorientuje się, że coś poszło nie tak. Kluczowa jest bowiem szybka i właściwa reakcja zapobiegająca dalszym, możliwym komplikacjom. 

Dlaczego dochodzi do złamania narzędzi endodontycznych?

Separacja (czyli złamanie) narzędzia w kanale korzeniowym jest jedną z najbardziej stresujących sytuacji, zarówno dla lekarza, jak i pacjenta. Choć zdarzenie to nie zawsze przekreśla powodzenie terapii endodontycznej, wymaga odpowiedniej diagnostyki, doświadczenia klinicznego oraz właściwego postępowania.

Separacja narzędzia jest zjawiskiem wieloczynnikowym. Przyczyny mogą być:

• mechaniczne, np.

-      fizyczne zużycie narzędzia, wynikające z jego pracy w zakrzywionym kanale korzeniowym

-      przeciążenie skrętne, czyli sytuacja gdy końcówka narzędzia zostaje zaklinowana w kanale, a jego trzon nadal się obraca i w pewnym momencie dochodzi do złamania

-      pewne znaczenie ma również materiał z jakiego wykonane jest narzędzie, choć nie istnieją materiały w pełni odporne na pęknięcia.

•  morfologiczne - ryzyko separacji znacznie wzrasta w przypadku specyficznej budowy kanału – kiedy jest on mocno zakrzywiony lub posiada wyraźne zwężenia bądź zwapnienia
• czynnik ludzki - wiele zależy od umiejętności i doświadczenia lekarza:

-      nieprawidłowe używanie narzędzia – nadmierna siła nacisku czy niewłaściwe parametrów pracy

-      brak zastosowania powiększenia optycznego (praca bez mikroskopu)

Złamane narzędzie w kanale zęba – czym to grozi

Pozostawione narzędzie w korzeniu nie oznacza, że ząb trzeba natychmiast usunąć. Samo narzędzie zwykle nie jest problemem, gdyż to nie metal szkodzi zębowi. Ryzyko polega na tym, że narzędzie może zablokować nam dostęp do końca kanału i uniemożliwić jego prawidłową dezynfekcję i wypełnienie. Jeśli w kanale pozostaną bakterie – rozwinie się infekcja, a to może prowadzić do bólu, przewlekłego stanu zapalnego i uszkodzenia tkanek. Jednym z najczęstszych powikłań jest rozwój zapalnych zmian okołowierzchołkowych. W takich sytuacjach leczenie endodontyczne nie spełni swojej roli i trzeba je będzie powtórzyć (tzw. reendo), usunąć część korzenia lub cały ząb.

Postępowanie w przypadku separacji narzędzia

Doświadczony endodonta, czyli specjalista od leczenia kanałowego, jest w stanie ocenić, czy próbować usunąć narzędzie czy bezpieczniej je zostawić, szczelnie wypełnić kanał i obserwować. Strategia leczenia powinna być dobrana indywidualnie i oparta na analizie klinicznej oraz radiologicznej (najlepiej CBCT). Najczęstszymi drogami postępowania są:

• Pozostawienie narzędzia w kanale

Jeśli fragment narzędzia pozostał w kanale, który mimo tego został prawidłowo odkażony i wypełniony, a w diagnostyce rtg bądź CBCT nie widać rozwijającego się stanu zapalnego, narzędzie można pozostawić do obserwacji. Regularne kontrole rtg pozwolą na bieżąco monitorować stan zęba i reagować w razie potrzeby.

• Ominięcie narzędzia, czyli wykonanie tzw. bypassu

Czasem decydujemy się na ominięcie narzędzia, czyli wykonanie tzw. bypassu. Zamiast usuwać odseparowany fragment, tworzymy „nową ścieżkę” w kanale, umożliwiając prawidłowe opracowanie, dezynfekcję i wypełnienie kanału aż do wierzchołka. 

•  Usunięcie narzędzia

Pozostawiony fragment narzędzia można próbować usunąć z kanału na różne sposoby, najczęściej z pomocą systemów ultradźwiękowych, pod kontrolą mikroskopu.

W wielu przypadkach bezpieczne usunięcie narzędzia jest możliwe, choć czasem zbyt agresywna praca może prowadzić do kolejnych powikłań w postaci perforacji ściany kanału korzeniowego. W takim przypadku zasadna może być mikrochirurgiczna resekcja wierzchołka korzenia, a w skrajnych przypadkach ekstrakcja zęba. Podobnie sytuacja wygląda, jeśli pozostawione narzędzie doprowadziło do infekcji i stanu zapalnego.

Złamanie narzędzia w kanale zęba

Złamanie narzędzia w kanale korzeniowym jest powikłaniem, którego nie da się całkowicie wyeliminować, nawet przy zachowaniu najwyższych standardów pracy. Kluczowe znaczenie ma szybka reakcja na problem, doświadczenie specjalisty, praca pod mikroskopem i właściwa technika opracowania kanałów. Na szczęście nowoczesna endodoncja w wielu przypadkach skutecznie radzi sobie z tym problemem, pozwalając osiągnąć długoterminowy sukces leczenia.