Aparat ortodontyczny czy operacja?

Jak wybrać właściwą metodę leczenia wady zgryzu? Kiedy wystarczy tradycyjne leczenie ortodontyczne aparatem stałym lub nakładkowym, a kiedy potrzebna jest operacja ortognatyczna? W jakich przypadkach rozwiązaniem pośrednim może być kamuflaż ortodontyczny, a kiedy japońska szkoła ortodoncji?

W codziennej praktyce ortodontycznej często słyszę pytanie o to, czy w danym przypadku wystarczy aparat ortodontyczny i jak uniknąć operacji ortognatycznej. W tym artykule omówię główne metody leczenia ortodontycznego i wyjaśnię, w jakich przypadkach może wystarczyć tradycyjne leczenie  aparatem ortodontycznym, kiedy zasadna będzie operacja ortognatyczna, a kiedy rozwiązaniem może być podejście alternatywne oparte na metodzie VieSid, czyli tzw. japońska szkoła ortodoncji.

Aparat ortodontyczny na „krzywe zęby”

Najczęstszym powodem wizyty u ortodonty są różnego rodzaju wady zębowe, nazywane potocznie „krzywymi zębami”. Pacjenci chcą poprawić estetykę uśmiechu poprzez „wyprostowanie” zębów, czyli ich prawidłowe uszeregowanie. Wady zębowe to nieprawidłowości obejmujące przede wszystkim stłoczenia zębów czy szparowatość. Jeśli stanowi to jedyny problem ortodontyczny, metodą leczenia będą najprawdopodobniej różnego rodzaju aparaty ortodontyczne (stałe bądź ruchome), a następnie retencyjne, które pozwolą utrzymać efekt przez długie lata. Poza wadami zębowymi problemem, który w pewnych przypadkach można rozwiązać z zastosowaniem konwencjonalnej ortodoncji są również wady w trzech płaszczyznach przestrzennych. Jeżeli wady te, takie jak np. tyłozgryz czy przodozgryz, nie mają komponenty szkieletowej, czyli nie są związane z nieprawidłowym wzajemnym położeniem szczeki i żuchwy, przeważnie można je skorygować aparatami.

Co jeśli aparat ortodontyczny nie wystarczy?

Często jednak nieprawidłowości zębowe to część szerszego, poważniejszego problemu, jakim są szkieletowe (kostne) wady zgryzu. Problemem jest  wtedy nie tylko niewłaściwe ustawienie zębów, ale przede wszystkim zaburzona relacja między kośćmi: górną (szczęką) i dolną (żuchwą). Samym aparatem ortodontycznym nie zmienimy niestety ich położenia u dorosłych pacjentów. W innej sytuacji jest grupa pacjentów w trakcie wzrostu, u których w przypadku niekorzystnego wzorca wzrostu jesteśmy w stanie w pewnym zakresie modyfikować kierunek wzrostu. Dlatego tak istotne jest zgłaszanie się z dziećmi w wieku przedszkolnym lub wczesnym wieku szkolnym na pierwszą przeglądową konsultację ortodontyczną.

Wady zębowe i wady szkieletowe często występują razem. W takich przypadkach podczas ustalenia planu leczenia mówimy pacjentowi o różnych możliwościach, a są nimi najczęściej:

• leczenie ortodontyczne oparte na „kamuflażu ortodontycznym”,
• operacja ortognatyczna, lub
• tzw. ortodoncja zgodna z wiedeńską szkołą okluzji, zwana japońską szkołą ortodoncji.

Kamuflaż ortodontyczny

Kamuflaż ortodontyczny, czyli ortodontyczne leczenie kompensacyjne, jest alternatywną do operacji ortognatycznej metodą postępowania.  Polega ona na zmianie pozycji zębów  (np. ich wychyleniu) w taki sposób, aby mimo nieprawidłowości kostnych, możliwie najlepiej się ze sobą kontaktowały. Chcemy przy tym osiągnąć jak najlepszy efekt estetyczny i funkcjonalny.  Kamuflaż ortodontyczny jest metodą stosowaną u pacjentów, którzy nie chcą lub nie mogą poddać się operacji. Warunkiem powodzenia jest tu niewielka dysproporcja kostna. Mimo iż leczenie kompensacyjne nie zapewni pacjentowi pełnej równowagi czynnościowej, i nie rozwiąże przyczyny wady, jest to często stosowana metoda, zapewniająca wielu pacjentom wystarczające korzyści funkcjonalne i estetyczne.

Operacja ortognatyczna

W przypadkach nasilonych szkieletowych wad zgryzu, takich jak tyłożuchwie, przodożuchwie,  zgryz otwarty szkieletowy czy asymetrie twarzy pochodzenia szkieletowego, optymalną metodą leczenia będzie operacja ortognatyczna. Jej celem jest stabilna, długotrwała korekta zgryzu, a więc ustawienia kości,  zapewniająca prawidłowe funkcje (np. oddychania, żucia), a także również poprawa harmonii rysów twarzy. Warto przy tym pamiętać, że leczenie operacyjne nie oznacza tylko operacji – pacjent musi również nosić aparat ortodontyczny, zarówno przed, jak i po interwencji chirurgicznej.

Ortodoncja zgodnie z wiedeńską szkołą okluzji (według VieSID)

Ortodoncja ortognatyczna według VieSID, zwana japońską szkołą ortodoncji, to stosunkowo mało popularna, ale w wielu przypadkach skuteczna, nieinwazyjna metoda postępowania, którą można uznać za rozwiązanie pośrednie między tradycyjnym leczeniem ortodontycznym a leczeniem operacyjnym. Jej podstawowym założeniem jest odejście od myślenia o zębach w kategoriach mechanicznych i traktowanie ich jako elementu większego systemu funkcjonalnego. Kluczową rolę odgrywa tu prawidłowa okluzja. Metoda ta może być rozważana w przypadku wad szkieletowych o lekkim bądź umiarkowanym nasileniu, przy sprzyjających warunkach kostnych i dobrym stanie tkanek miękkich.

Unikatowym narzędziem w tej metodzie jest wyznaczenie i zastosowanie pozycji terapeutycznej żuchwy, co w wielu przypadkach pozwala zmienić niekorzystne ustawienie kości i prowadzić bardziej ukierunkowane leczenie ortodontyczne. W leczeniu wykorzystujemy technikę drutu doginanego (MEAW), która wpływa na zmianę płaszczyzny okluzyjnej i zmianę osi zębów bocznych. Umożliwia to odzyskanie miejsca na stłoczone zęby i zapewnienie prawidłowego podparcia dla zębów bocznych.

Ortodoncja ortognatyczna nigdy nie zastąpi operacji ortognatycznej w ciężkich wadach szkieletowych. Jest to pewnego rodzaju kompromis terapeutyczny, który w określonych przypadkach może poprawić funkcję zgryzu i estetykę twarzy bez interwencji chirurgicznej w obszarze kości. Więcej na temat japońskiej szkoły ortodoncji można przeczytać na naszym blogu w artykułach: Leczenie ortodontyczne - prostowanie zębów zacznij od znalezienia przyczyny oraz Japońska szkoła ortodoncji.

Która metoda leczenia wad zgryzu jest dla mnie?

Wybór odpowiedniej metody leczenia wad zgryzu musi być poprzedzony dokładną diagnostyką. Najlepszą drogą prowadzącą do rozpoczęcia odpowiedniego leczenia ortodontycznego jest umówienie się na konsultację do lekarza ortodonty lub – w przypadku zainteresowania metodą VieSID - doświadczonego protetyka w celu oceny funkcjonowania całego układu stomatognatycznego. Decydując się na jedną z metod, warto pamiętać, że „prostowanie zębów” to nie tylko kwestia estetyki uśmiechu. Nieleczone wady zgryzu często prowadzą do problemów takich jak trudności z jedzeniem, problemy z mową, zwiększone ryzyko próchnicy i chorób dziąseł, ścieranie zębów, a nawet bóle głowy czy bóle stawów skroniowo-żuchwowych. Kluczowa jest wczesna diagnoza i odpowiednio dobrane leczenie ortodontyczne.